Międzyrzeckie bunkry popularnym celem turystycznym. Na zdjęciu poglądowe przedstawienie bunkra.

Międzyrzeckie bunkry popularnym celem turystycznym

Historia Międzyrzeckiego Rejonu Umocnionego

Tereny położone między rzekami Wartą a Odrą, znane jako Brama Lubuska, od dawna miały znaczenie strategiczne, będąc miejscem starć między wojskami polskimi a niemieckimi. Region ten charakteryzuje się różnorodnością topografii i hydrologii, a jego naturalną ochronę stanowią rzeki Odra, Warta, Obra oraz Obrzyca, które tworzą bariery wodne wzdłuż historycznej granicy polsko-niemieckiej.

Po przegranej Niemiec w I wojnie światowej, na mocy Traktatu Wersalskiego, kraj ten został zobowiązany do znacznego ograniczenia swojej armii i zbrojeń, a także zakazu budowy fortyfikacji przy granicach. Kontrolę nad przestrzeganiem tych postanowień sprawowała Międzyaliancka Wojskowa Komisja Kontrolna z siedzibą w Berlinie. W obliczu potencjalnego konfliktu z Polską Niemcy planowali obronę terenów między Odrą a Wartą, aby zabezpieczyć bezpośrednie podejścia do Berlina oraz drogi prowadzące na Pomorze i Śląsk. Po rozwiązaniu Komisji Kontrolnej w 1927 roku Niemcy rozpoczęli prace nad koncepcją obrony granicy wschodniej, co nasiliło się po dojściu Adolfa Hitlera do władzy.

Zaowocowało to opracowaniem planu umocnień znanego jako Czworokąt Odrzański, składającego się z linii obronnych i pasów wzdłuż Odry i Warty. Wstępne prace fortyfikacyjne skupiły się na linii jezior i rzeki Obry, gdzie naturalne przeszkody terenowe ułatwiały obronę. W 1934 roku rozpoczęto budowę kanałów, jazów, zapór oraz pierwszych schronów betonowych, które miały za zadanie chronić kluczowe punkty komunikacyjne i hydrotechniczne. W miarę rozwoju prac, w 1935 roku, zrezygnowano z budowy lekkich schronów na rzecz większych i lepiej uzbrojonych obiektów bojowych.

W maju 1935 roku gen. Otto Förster przedstawił plan kompleksowego ufortyfikowania regionu, zakładający budowę licznych obiektów bojowych z zaawansowanym uzbrojeniem i systemem zapór. W październiku tego samego roku Adolf Hitler zatwierdził plan budowy Łuku Ufortyfikowanego Odry i Warty. Linia obronna miała ponad 80 kilometrów długości i składała się z trzech odcinków, z których centralny, pozbawiony naturalnych przeszkód wodnych, był strategicznie najważniejszy.

Założenie obronne przewidywało połączenie obiektów bojowych systemem podziemnych korytarzy, z głównym korytarzem łączącym całość. Budowa rozpoczęła się w 1936 roku, a prace prowadziły specjalistyczne firmy budowlane. Rozpoczęto od wznoszenia schronów o odporności B, które były szybsze w budowie, a ich uzbrojenie stanowiły karabiny maszynowe i inne systemy obronne. W 1937 roku przystąpiono do budowy głównych schronów o odporności, a jednak prace te zostały wstrzymane w 1938 roku na skutek zmiany priorytetów niemieckich działań fortyfikacyjnych.

Podziemne korytarze miały łączyć większość obiektów na odcinku centralnym, a planowane 35 km tuneli w większości udało się wykonać. Tunele, wydrążone metodą górniczą, posiadały infrastrukturę koszarową, magazyny amunicji, pomieszczenia techniczne i socjalne, a także systemy komunikacyjne i odwadniające.

W 1943 roku, w obliczu alianckich nalotów, Niemcy zaczęli wykorzystywać podziemia do celów przemysłowych, a prace wykonywali przymusowi robotnicy z okupowanych terenów Europy. W 1944 roku, w związku z postępem wojsk radzieckich, podjęto prace nad przygotowaniem umocnień do obrony, jednak na rozbudowę cięższych schronów zabrakło już czasu.

Architektura Międzyrzeckiego Rejonu Umocnionego

Kompleks składa się z około 50 konstrukcji obronnych, znanych jako pancewerki. Te umocnienia, zlokalizowane w pobliżu miejscowości takich jak Kaława, Kęszycy, Wysoka i Boryszyn, charakteryzują się żelbetonowymi murami o grubości do 2,5 metra oraz stalowymi kopułami pancernymi o grubości do 35 centymetrów, które służyły jako ochrona dla różnego rodzaju uzbrojenia, w tym moździerzy, miotaczy ognia i karabinów maszynowych.

Fortyfikacje te były połączone rozbudowanym systemem tuneli podziemnych, których głębokość sięgała od 20 do 40 metrów pod powierzchnią ziemi, a ich łączna długość przekraczała 50 kilometrów. W tunelach tych funkcjonowała kolejka elektryczna, a także mogły poruszać się pojazdy. Przed główną linią obronną znajdowały się zapory przeciwczołgowe z żelbetonu, nazywane zębami smoka. W czasie II wojny światowej w niektórych z tych ogromnych przestrzeni ulokowane były fabryki produkujące broń i wyposażenie wojskowe, a pod koniec konfliktu przechowywano tam również skradzione dzieła sztuki.

Mimo ambitnych planów niemieckich, Międzyrzecki Rejon Umocniony nie spełnił swojej obronnej roli. Szybki atak wojsk radzieckich pod dowództwem generała M. Katukowa, który miał miejsce 29 stycznia 1945 roku w Kaławie i dwa dni później w Lubrzy, doprowadził do przełamania linii obronnej zanim Niemcy zdążyli w pełni ją obsadzić. Po zakończeniu wojny wiele z umocnień zostało zniszczonych przez detonacje. W 1980 roku w kazamatach MRU powstał rezerwat przyrody „Nietoperek”, który ma na celu ochronę kolonii nietoperzy. W zimowych miesiącach w podziemiach fortyfikacji znajduje schronienie około 20 tysięcy osobników należących do 12 różnych gatunków tych ssaków. Możliwość zwiedzania MRU w sposób zorganizowany oferują ośrodki w Boryszynie oraz w Pniewie koło Kaławy.

Informacje dotyczące zwiedzania Międzyrzeckiego Rejonu Umocnionego

  • Podczas eksploracji podziemnych tras konieczne jest towarzystwo wykwalifikowanego przewodnika. 
  • W podziemnych komorach panuje niezmienna temperatura, utrzymująca się na poziomie 10 stopni Celsjusza. W związku z tym, w okresie letnim zaleca się zabranie odzieży zapewniającej ciepło.
  • W obrębie podziemi obowiązuje ścisły zakaz konsumpcji alkoholu oraz palenia tytoniu.
  • Czas potrzebny na zwiedzanie może się różnić i zależy od wybranej opcji, trwając od jednej do ośmiu godzin.
  • Wszystkie krótsze trasy są odpowiednio oświetlone. Osoby decydujące się na dłuższe warianty powinny zaopatrzyć się w indywidualne źródła światła.
  • Dostęp do podziemi jest zabroniony dla osób pod wpływem alkoholu lub innych substancji psychoaktywnych.
  • Zaleca się noszenie obuwia zapewniającego komfort podczas pokonywania około 150 schodów znajdujących się na trasie.
  • Przepisy zabraniają wprowadzania zwierząt na teren Miejsca Pamięci i Rekolekcji.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *